FRETILIN.Media

2010-2020: DECADE OF PEACE, STABILITY & DEVELOPMENT/DEKADA PAZ, ESTABILIDADE NO DEZENVOLVIMENTU

Media service of the FRETILIN party.
Servisu media partidu FRETILIN nian.

Contacts/contactus:

Deputadu Jose Teixeira
Tel. Mobile: +670 728 7080
Email: fretilin.media@gmail.com

Friday, January 13, 2012

Lu Olo: Hau “hahu hanesa candidato partidu nian, atu sai Presidente Republika ba Povo tomak.”




DEKLARASAUN IHA CONFERENSIA IMPRENSA

FRANCISCO GUTERRES LU OLO

KANDIDATU BA PRESIDENTE REPUBLIKA

Dili, 13 Janeiru 2012

Maluk Timor oan, Povo Timor-Leste tomak.

Ita foin rona iha horas hirak nia laran liu ba Presidenti Republika Dr Jose Ramos-Horta anunsia calendariu ba apresentasaun candidaturas no data eleisaun ba Presidenti Republika ba mandatu 2012-2017.

Hanesan hau deklara tiha ona iha loron sanulu resin lima fulan Dezembru liu ba, katak hau sei anunsia hau nia candidatura ofisialmente ba publiku liu husi conferensia imprensa bainhira Presidenti da Republika anunsia ofisialmente abertura ba candidatus atu apresenta sira nia candidatura. 

Horseik, hau informa tiha ona reuniaun Comissaun Politika Nasional FRETILIN nian katak bainhira Presidenti Republika anunsia publikamente calendariu eleisaun katak hau sei deklara publicamente hau nia candidatura ba Presidenti Republika.

Momento neebe hau refere mak ida nee.  Nunee, hau Francisco Guterres Lu Olo deklara katak iha tempo badak hau sei apresenta hau nia candidatura ba Presidenti Republika tuir lei no regulamentos neebe vigora ba Komissaun Nasional Eleisoens nian.

Hau sente honrado no motivado atu candidata aan tamba apoiu no encorajamento bot tebes neebe hau simu husi kuadrus no militantes FRETILIN nian, hau nia maluk veteranos barak tebes, no maluk Timor Oan em geral ba hau atu candidata aan ba Presidenti Republika.  Apoiu nee la mai deit husi maluk neebe pertense ba hau nia partidu, maibe mos husi maluk barak husi partidu seluk oi-oin.

Hau hakarak deklara mos katak molok hau apresenta hau nia candidatura ofisialmente, hau sei entrega temporariamente hau nia funsaun nudar Presidenti partidu FRETILIN ba Secretario Geral FRETILIN nian, Dr Mari Alkatiri. 

No bainhira hau eleitu Presidenti Republika hau kongela funsaun nudar Presidenti partidu FRETILIN hodi hau bele servi Povo Timor-Leste tomak no ho imparsialidade total.  Tuir estatuto FRETILIN nian, Secretario Geral FRETILIN sei assumi interinamento no akumula funsaun Presidenti partidu nian to’o mandatu remata.

Iha hau nia vida tomak hau sempre pronto atu simu fiar neebe ita nia povo fo mai hau atu servi no lidera sira.  Nee duni mak hau halo desde 1974 too ohin loron.

Uluk kedas FRETILIN luta ba Povo Maubere tomak.  Kuadrus no militantes FRETILIN barak fo a’an ba mate atu servi Povo tomak.

Tamba nee hau hakarak servi maluk Timor Oan hotu hotu, povo tomak dala ida tan.  Tamba nee mak hau promete katak maske hanesa candidato hau hau hanesan candidato partidu nian, hau sei halau knaar nudar Presidenti povo tomak nian. 

Hau repete, “hahu hanesa candidato partidu nian, atu sai Presidente Republika ba Povo tomak.”

Maluk Povo Timor-Leste.  Ita hotu hasoru momento crítico iha nasaun ida nee nia vida democratica no constitusional.  

Hau nia missaun mak atu hametin demokrasia.  Hau nia missaun mak atu hametin constitusionalidade, no estadu direitu demokratiku iha ita nia leet.

Hau buka atu hametin soberania povo nee nian, estadu nee nian.  Hodi nee hau buka atu hametin pas no establidade iha ita nia leet, hodi ita nia povo bele moris ho pas no estabilidade rohan laek.

Hanesa Presidenti Republika hau sei sai Chefe de Estado ida ke respeita Konsituisaun no Lei.

Hau sei la halo opozisaun ba governu ka parlamento. 

Hau sei respeita independensia tribunal sira nian no hametin justisa.

Hanesan Presidenti hau sei respeita opozisaun no sei halau politika atu inklui maluk Timor Oan hotu hotu iha prosesu hametin pas, estabilidade no halau desenvolvimentu.

Desde hau nia juventude too ohin loron, hau iha neon ida deit: servi Povo Timor-Leste, estadu RDTL, no FRETILIN.

Ida nee mak hau halo hori 1974 too 1999 iha luta ba libertasaun nasional, iha povo nia leet.

Ida nee mak hau halo iha tinan 2001 too 2002 nudar presidenti assembleia constituente, neebe hakerek constituisaun RDTL nian vigora ohin loron ho diak.

Ida nee mak mak halo hori 2002 too 2007 nudar deputado no presidenti parlamentu nasional neebe harii aliserse estadu RDTL nian, ho leis, tratados internasionais no orsamentu geral estadu tintinan neebe reforsa ita nia estadu nia capasidade atu halao desenvolvimentu politiku, social no ekonomiku ba oin.

Ida nee mak hau halo nudar militante FRETILIN nian desde 1974 too ohin loron.

Ida nee mak hau buka halo aban bainrua husi matenek neebe hau bele hetan husi hau nia estudus iha tinan neen liu ba, no bainhira hau hetan lisensiamentu nudar jurista tinan nee. Tamba hau hatene saida mak moris ho injustisa, mak hau hakarak resforsa justisa iha ita nia leet ba ita hotu hotu.

Nudar Presidenti republika Demokratika Timor-Leste nian, hau sei esforsa hau nia aan tomak tan atu hametin demokrasia, justisa, pas no estabilidade hodi ita nia povo bele benefisia husi desenvolvimentu iha ita nia nasaun.

Kalan diak no hakuak bot ba maluk sira hotu.

Obrigado barak mos ba maluk sira nia atensaun.


BA INFORMASAUN TAN DERE BA JOSE TEIXEIRA IHA +670 728 7080

Monday, January 9, 2012

“Desenvolvimentu AMP nian halo de’it ba ema balun nia kabun tamba maioria populasaun moris nafatin iha mukit”



Bankada Parlamentar FRETILIN
DEKLARASAUN POLITIKA

“Desenvolvimentu AMP nian halo de’it ba ema balun nia kabun tamba maioria populasaun moris nafatin iha mukit”

Loron 9 Janeiro 2012

Lakleur tan ita sei tama ba períodu eleisaun Prezidensial no Parlamentar. Iha 2012, AMP ramata ninia mandatu tinan lima (5),  sein hasoru manifestasaun iha liuron, sein violénsia ka distúrbiu ne’ebé de’it. Nune’e AMP koalia ho lian makaas katak sira ukun ho paz no estabilidade.

Ami haharak fo hanoin katak paz no estabilidade ida ne’e mos mai maka’as hosi partidu opozisaun - FRETILIN, partidu boot liu iha Timor-Leste, ne’ebé iha esperiénsia no kapasidade ba eduka, organiza no mobiliza povu iha momentu ne’ebé de’it.  FRETILIN la uza manifestasaun  liuron no la promove violénsia ne’ebé de’it hasoru governu ida ne’e. FRETILIN  lakoi katak krize institusionál hanesan 2006 nian atu akontese tan iha rai ida ne’e.  Nune’e, iha tinan hat nia laran FRETILIN uza de’it meiu legal no métodos demokrátikus ba bolu atensaun Governu ida ne’e nian no ezije responsabilidade atu hola medidas ba hadia povu mukit ninia moris loron-loron nian liuhosi dezenvolvimentu ida ne’ebé ekilibradu no sustentável. Ida ne’e lisaun boot ida ne’ebé FRETILIN  husik hela ba partidu sira ne’ebé abanbairua sei sai partidu opozisaun tanba rezultadu eleitoral ka   sirkuntánsias polítikas espesífikas obriga partidu ruma sai partidu opozisaun “defaktu”.

Ohin, liu hosi intervensaun ida ne’e Bankada FRETILIN nian hakarak fó-hanoin dala ida tan katak AMP hahú no kontinua ukun rai ida ne’e  ho osan barak  ne’ebé hasai hosi  Fundu Minarai, Fundu ne’ebé harii durante Governasaun FRETILIN nian. Tanba governu AMP ukun ho osan barak,  iha kapasidade finanseira atu rekruta peritus internasionais oioin atu ajuda sira halo administrasaun no jestaun di’ak,  maibé,  AMP kontinua hatudu  defisiénsias oioin. Biar iha defisiénsias oioin,  AMP mehi beibeik ho projetu boboot de’it, projetu ne’ebé sira labele ezekuta tanba laiha kapasidade jestaun no nune’e,  sira gasta arbiru de’it osan povu nian, sira haburas  KKN no loke dalan ba visius aat iha sosiedade nia leet. 

Lista defisiénsias AMP nian naruk tebetebes. Ohin ami hakarak koalia de’it  kona-ba defisiénsias iha área saúde no edukasaun nian, liuliu kona-ba prestasaun kuidadus saúde nian.

Maibé, molok koalia kona-ba asuntu espesífiku ida ne’e, ami fó-hanoin ba hotu-hotu katak Programa Governu AMP nian, ne’ebé Parlamentu Nasional aprova iha 2007 , hatete  nune’e kona ba saúde:

(…) “Kona-ba Politika Saúde,  IV Governu Konstitusional hakarak promove equidade i.e.  katak ema hotu-hotu iha direitu hanesan ba hetan asesu ba kuidadus saúde no sei define fila fali  oinsá halo kobertura ba país tomak ho servisus mínimus tuir kondisoens konkretas ita nia rain nian, sei hadia dezempeñu sistema no garante kualidade prestasaun kuidadus saúde nian iha nível hotu-hotu.

Governu kompromete hadia prestasaun kuidadus saúde nian ho prioridade ba populasaun mukit liu, tuir kritérius ekuidade nian kona-ba distribuisaun, efisiénsia no kualidade bainhira uza rekursus.  Sei garante mós efisiénsia no kualidade rekursus finanseirus nian, materiais, manutensaun infra-estruturas no ekipamentus nian atu hadia prestasaun kuidadus saúde ba populasaun no sei mantein kolaborasaun intersektorial  no dezenvolvimentu parserias nian.

Atu bele hetan objetivus sira ne’e, (Governu) presiza hadia hodi biit Servisus Saúde nian, halo dezenvolvimentu armoniozu, rede infraestruturas no rekursus umanus nian  no hadia mós kapasidade jestaun nian.”  

Buat sira ne’e hakerek iha Governu AMP ninia programa.

Maibe saída mak akontese ikus mai?

Ami sei fó de’it ezemplus balun.  Tinan kotuk Seksaun Radiolojia, RX, iha HNGV labele hala’o servisu ho diak tambá laiha reagentes. Situasaun ida ne’e preokupa ema barak,  liuliu sira ne’ebé presiza  halo ezame RX, atu ajuda médikus sira halo diagnóstiku loos  ba sira nia moras. Iha tempu ne’ebá ema barak mak foti asuntu ida ne’e no protesta hasoru situasaun ida ne’e.

Ami preokupa tebetebes ho situsasaun sira hanesan ne’e tanba afekta liluliu povu ki’ik tanba laiha kbiit atu  buka alternativa seluk. Ema sira ne’ebé iha osan ka iha maluk hodi tangu sira, bele sai aviaun  Airnorth, Merpati ka Silk Air nian ba halo tratamentu iha liur.

Ita mós hatene aimoruk  falta beibeik iha HNGV.  Dalaruma tanba abastesimentu hosi SAMES mak atraza, dalaruma SAMES laiha duni aimoruk atu fornese ba Hospital. Situasaun ida ne’e  obriga moras sira hola aimoruk iha farmásia privada hodi bele simu tratamentu iha HNGV. Ita labele tolera beibeik situasaun ida ne’e. Ita labele simu katak Hospital laiha insulina, purezemplu, atu trata moras ne’ebé tama iha banku urgénsia ho diabetes aas tebetebes tanba kondisaun ida ne’e sai  ameasa makaas ba pasiente nia vida. 

Ita hotu hatene mós katak mákina ba halo hemodiálize ka  fase-ran  to’o agora la funsiona diak ka paradu hela tanba aat.

Durante tinan hat nia laran liubá, Comisaun F halo fiskalizasaun no reuniaun barabarak ho Ministériu Saúde no Dr Nelson dalaruma partisipa mós. Iha reuniaun sira ne’e, Governu AMP promete atu hadia sistema abastesimentu medikamentus  nian no tratamentu ospitalár [maibé to’o agora seidauk iha mudansa signifikativa].

Ami rekonhese katak iha melhorias balun iha  servisu atendimentu ba pasiente sira iha HNGV. Maibé atendimentu diak de’it la’ós sufisiente tamba bainhira aimoruku no ekipamentu falta, Drs/Dras, Efermeiros/as no pessoál ospitál nian labele halo milagres!!!!

Tuir mai ami hakarak hato’o tan  buat ne’ebé foin lalais akontese ne’ebé preokupa ami tebetebes.

Iha loron 27 Dezembru 2011,  hau rasik lori moras ida ba banku urjénsia iha HNGV. Moras ne’e isin manas makaas no Dr. ne’ebé fó atendimentu,  haruka hasai kedas raan  ba halo análize. Ami hein rezultadu teste raan nian oras tolu nia laran iha seksaun emerjénsia nian. Bainhira Dr Artur [médiku timorense] tama servisu, nia haruka husu rezultadu  maibé Laboratóriu HNGV nian fó-hatene katak sira labele halo testes raan nian tanba laiha reagentes. Dr Artur mos hakfodak no husu ami lori moras nia raan ba halo análize iha laboratóriu privadu. Hau rasik mak lori ran ne’e ba laboratóriu no hein tan besik oras tolu hodi hetan rezultadu kona-ba malária no dengue. 

Ami selu $50 dólares norte-amerikanus ba teste atu detekta indikadór dengue nian (númeru plaquetas nian) iha moras nia raan no infesaun sira seluk no $3 dólares ba teste malária nian. Ba ami $53  la halo diferensa bo’ot maibé, povu ki’it no mukit selu oinsá?

Hanesan ita hotu hatene durante tempu udan nian,  moras malaria ho dengue buras makaas iha ita nia rain. Tambasá mak iha altura ida hanesan ne’e, Hospital Sentral ida ne’e laiha reajentes?

Hau haruka kedas sms ba Dr. Nelson Martins no Dra Madalena Hanjan hodi husu ba sira tanbasá mak  reajentes falta iha Hospital. Dr. Nelson la hatan hau nia sms maibé Dra Madalena hatán hanesan ne’e mai hau: “Hau sei haree, sr deputado, reagente foin tama, tan sa’a laiha e deskulpa ba inkonveniensia.”

Ami  husik hela situasaun ida ne’e ba Ita-bo’ot sira nia konsiderasaun, nu’udar reprezentante povu nian, iha Uma Fukun ida ne’e.

Hafoin akontesimentu preokupante ida ne’e,  hau simu mós informasaun hosi ema ne’ebé servisu iha ospitál  katak  ospitál laiha resipientes [botir ki’ik] esterelizadus, ne’ebé laboratóriu uza ba rekolla amostras mi, liur ka buat sira seluk hodi halo teste diagnóstiku. Hau simu  konfirmasaun ba informasaun ida ne’e hosi kolega deputadu PN ida ne’ebé ba mós ospitál.

Iha loron 5 Janeiru 2012, hau ba fila fali HNGV hodi vizita hau nia maluk ida ne’ebé baixa tanba moras diabete. Familiár sira hatete mai hau katak  enfermeiru sira  hatete katak aparellu automátiku hodi sukat glukoze ka ran-midar mos aat. Bainhira hau telefona ba médika timorense ida, nia  hakfodak no kestiona tanbasá mak bele akontese ida ne’e.

Tanba defisiénsias sira ne’e hotu,  ami konsidera katak situasaun prestasaun servisus saúde nian  preokupante tebetebes.   Nune’e, ami husu Dr Nelson Martins no nia equipa atu mai PN hodi fo esplikasaun.

Tinan-tinan ami koalia maka’as hodi hatete katak investimentu ba saúde no edukasaun ki’ik tebe-tebes iha OGE ne’ebé Governu AMP aprezenta. Ami sempre kestiona oinsá ita bele  hamenus kiak bainhira Governu la halo investimentu maka’as iha saúde no edukasaun.

Ita assiste ohin loron disparidade bo’ot entre escolas públicas no eskolas privadas. Eskolas privadas aat ba bebeik. Laiha programa jestaun konsistente ba formasaun professores sira nian  atu bele hasa’e nível ensinu iha eskolas públikas. Ensinu siénsias, matemátikas no línguas iha eskolas públikas aat ba bebeik. Ita lalika ba dook, bele  haree deit ba saída mak akontese iha Dili laran, purezemplu, iha Eskola 5 de Maio.

Program alimentasaun ka merenda eskolár, atu ajuda hamenus defisiénsia alimentar labarik sira nian, ne’ebé tuir lolos, oras ne’e hetan ona kobertura nasional,  la lao ba oin.

Governu AMP koalia maka’as katak sira halo dezenvolvimentu maibé nutrisaun krónika iha Timor-Leste aas ba beibeik, tuir estudus ne’ebé Ministerio de Saude rasik fó-sai ba públiku.  Ida ne’e hatudu katak desenvolvimentu AMP nian halo de’it ba ema balun nia kabun tamba maioria populasaun moris nafatin iha mukit.

Obrigadu ba Ita-Boot sira nia atensaun.

Deputado Estanismau da Silva

PRESIDENTI FRETILIN LU OLO ATENDE ABERTURA CONFERENCIA NASIONAL PARTIDU CNRT





Dia 7 - 01 - 2012 


Presidente CNRT, Sr, Kay Rala Xanana Gusmao, ho Comissaun Organizadora Conferencia, convida ita nia Camarada Presidente Partido, Dr.Francisco Guterres LU-OLO, ba partisipa ceremonia abertura Konferencia Nacional CNRT iha Convention Center Dili.  Akompanhado husi camarada Vice Pres Arsenio Bano no Adjunta SG Josefa Pereira nia hetan apresiasaun husi lideransa no kuadrus CNRT tamba FRETILIN atende ho lideransa maxima.  Nee mos dalan ida husi ita hodi kuda pas no estabilidade politika iha ita nia rai doben. (hare foto husi camarada Leonia Monteiro)

Thursday, January 5, 2012

VOTASAUN IHA PARLAMENTU NASIONAL: SIDADAUN IHA LIUR SEI LABEL TUIR ELEISAUN HUSI LIUR





Media Flash 

Husi Deputado Francisco M Branco:


Besik tuku ida liu meiu-dia, Deputadus iha Parlamentu Nasional aprova alterasaun Lei eleitoral Parlamentu Nasional no Lei eleitoral ba Presidente Republika hodi hasai direitu previstu iha lei ba sidadaun eleitor iha rai liur atu vota; Deputadus mos vota kontra proposta ba sidadaun eleitor bele livre vota iha sentru votasaun nebe deit, desisaun ida ikus ne'e konpara ho Eleisaun 2007 ita lao fali ba kotuk.

“A VITORIA PREPARA-SE, A VITORIA ORGANIZA-SE”: LIDERANSA FRETILIN HALAU ENCONTRO



“A VITORIA PREPARA-SE, A VITORIA ORGANIZA-SE”

LIDERANSA FRETILIN HALAU ENCONTRO



5 - 01 - 2012

Hodi bele fo andamento ba servisu partidu FRETILIN nian iha tinan crucial eleisaun rua nee, SG FRETILIN Camarada Mari Alkatiri, halaó sorumutu importante ida ho SG Adjuntos, Camarada Jose Reis, Camarada Jose Manuel Fernandes, Camarada Josefa Soares, no Vice Presidente Partido, Camarada Arsenio Bano.

Objectivo husi sorumutu ida ne’e mak atu fahe responsabilidades ba dirigentes hirak nee partidu nian no hahu programa “RE-CONSOLIDASAUN ESTRUCTURA FRETILIN.”

Camarada SG Mari Alkatiri sei halo DIRECTIVA ida atu ORIENTA SERVISU ADJUNTOS SIRA NIAN, no fo orientasaun espesifika ba Vice Presidente Camarada Arseino Bano.

Husi encontro ida ne’e mos foti desizaun atu fahe Timor Leste ba Regiao lima (5):

1.  Regiao I (Baucau, Viqueque, Lautem); Coordenador da Regiao Camarada Jose Manuel Fernandes   NAKFILAK;

2.     Regiao II (Manatuto, Manufahe, Ainaro); Coordenador da Regiao Camarada Arsenio Bano;

3.     Regiao III (Aileu, Ermera, Liquisa); Coordenador da Regiao Camarada Josefa Soares Pereira;

4.     Regiao IV (Bobonaro, Covalima, Oe-cusse); Coordenador da Regiao Camarada Jose Reis; no

5.     Regiao V Dili.  Coordenador da Regiao, Camarada SG Mari Alkatiri.


Eskola iha Becora, Dili, la iha kondisoens!!!!



DEPUTADO Francisco M Branco HAKEREK IHA FACEBOOK:


4.1.2012


Eskola Sekundaria 5 de Maio Becora Dili capital Timor Leste ho 1400 eskolantes registadus, iha 39 professores ho 23 salas aula, nia kondisaun fisika tama ona iha estadu emergensia tuir direktur eskola liu husi TVTL nia apela ba estudante sira atu lori kadeira husi uma tanba eskola la iha kadeira, eskola ne iha eskolante 70-80 ba sala ida. Ne'e maka desenvolvimentu kapital humanu?



Wednesday, January 4, 2012

Sidadaun Timir Oan niandireitu atu vota iha eleisaun 2012 atu lakon ona!

Agora dadaun sessaun plenaria extraordinaria iha Parlamentu Nasional kona ba atu baixa ba kommissaun Proposta Projectos Leis 56/II & 57/II atu altera Lei 6/2006 & 7/2006 ho intensaun atu deklara katak kondisaun seidauk iha atu fo voto ba sidadaun Timor Oan neebe iha estrangeiru iha eleisaun presidensial no parlamentar iha 2012. Nee hatudu falhansu maioria nian iha parlamentu ida nee, tamba osan agora bot tebes atu halo buat hotu, inklui fahe fugetes, maibe votasaun sidadaun nian rasik labele. Koitadu ba ita nia estadu!!!!!

Monday, December 19, 2011

Declaração Politica: Falhansu Politika Macroenomica Governu De Facto nian; Trabalhador Estrangeiru Domina Kampu Servisu iha Rain Laran



REPUBLICA DEMOCRATICA DE TIMOR LESTE
PARLAMENTO NACIONAL
BANCADA PARLAMENTAR DE FRETILIN

Declaracao Politica

Presidente Parlamento Nacional

Ilustres Deputados no Povu Maubere

Hare ba situasaun real nebe akontese iha ita nia rain konaba sector infraestrutura hanesan prioridade primeira ida mesak ba politika desenvolvimentu nasional Governu nian iha tinan lima nia laran bazea ba politika orsamentu estadu iha nivel persentual nebe sector sira seluk liuliu ba desenvolvimentu kapital humanu no sector produtivu hetan menus alokasaun husi orsamentu estadu. Maske nune tuir avaliasaun PM nian, Ministeriu Infraestrutura halo divida bot liu ho total divida 33,522 milaun dolar amerika husi total divida Governu AMP 54,1 milaun dolar husi tinan 2008 to 2011.

Kapasidade teknika profisional sector empresarial sei nafatin kestiona tanba hare ba resultadu kualidades infraestrutura sira nebe halao liu husi projetus barak no projetus PDD1 no PDD2 nebe hetan reasaun PM Xanana Gusmao hasoru empresarius sira nebe hamahon iha CCI-TL nebe hein no depende deit ba osan Estadu nebe halao ho resultadus projetus, tuir populasaun nia kualidade la diak.

Realidade ida ne hatudu katak politika Governu fo kbiit ba sector empresarial Timor Leste failla bainhira halao politika fahe ikan, laos politika fo kail, tanba se ita fahe ikan deit maka ikan hotu ita mos remata ita nia knar taka odamatan, ita harii kultura dependensia. Ne katak harii kapasidade la liu husi prosesu kapasitasaun teknika profisional no gestaun tuir prosesu aprovisionamentu, maibe liu husi politika fahe projetus deit, ne la lori resultadu diak ba formasaun kapasidade empresarius nasionais hanesan ita hare akontese agora no hetan preokupasaun tuir reasaun husi Chefe do Governu Sr PM Xanana Gusmao, atu empresarius nasionais bele tama iha konkorensia bainhira situasaun ezizi iha futuru mai ita halao. 

Situasaun iha realidade hatudu katak klase empresarial Timor Leste tuir publiku nia  avaliasaun no tuir Governu rasik nia avaliasaun sei fraku tebes atu sai lolos parseiru Governu iha prosesu desenvolvimentu nasional, kaer tuir deklarasaun PM katak “empresarius sira moris dependensia liu ba Governu hodi hetan projetu”. Chefe Executivo Timor Leste mos kestiona ba kualidade projetus sira iha Timor Leste nebe nia kustu bot maibe nia kualidade at hanesan deklarasaun PM nian rasik “se imi sa’e a’as hodi servisu ho profisional iha imi nia hanoin no hahalok kona ba kualidade projetus hau sei ajuda imi, se imi buka deit projetus hau sei husik imi lao mesak”.

Tuir resultadu enkontru ho sector empresarial Viqueque bainhira ami integra iha delegasaun ba iha fatin neba no tuir observasaun iha terenu hatudu traballador nasional nia kapasidade sei fraku tanba ne razaun empresarius nasionais emprega maioria projetus iha Timor Leste laran tomak ho traballador estrangeiru.

Ami nia preokupasaun mosu hare sector empresarial nasional barak nebe prefere emprega traballador estrangeiru nebe nia kualidade servisu diak liu traballador nasional atu iha futuru situasaun ida ne labele kontinua akontese, presisa iha programa formasaun profisional husi SEFOP ba to iha distritus hodi halo formasaun ba klase laboral sira iha areas distritais to sub distrititais atu bele ha’sahe sira nia kapasidade teknika prfisional hodi bele iha nivel hanesan ho traballador estrangeiru sira.

Tuir resultadu enkontru ho agensias estadu nian iha distritu Viqueque ami hanoin katak INAP iha futuru presisa halao programa hodi halo formasaun no kapasitasaun ba agentes sira iha nivel hotuhotu to nivel distritu ho programa sistematiku atu bele responde ba situasaun foun nebe sei mai iha futuru nudar agente gestor diak tuir nesesidade servisus ezizi no bainhira harii ona autarkias lokais.

Ami mos hanoin katak hamotuk ho prosesu formasaun harii kapasidade profisional ba sector empresarial no sector laboral Timor Leste ita presisa iha ona kuadru legal ida nebe bele fo protesaun ba ita nia sidadaun sira nebe servisu iha area rua ne, atu sector rua ne la bele sai vitima iha prosesu desenvolvimentu nasional, kuadru legal ne sei ezizi ba sector empregador sira atu fo oportunidade ho nivel persentual bot ba empresas no traballador nasional sira.

Presidente Parlamento Nacional

Ilustres Deputados 

Realidade nebe ita hasoru ohin loron iha Timor Leste nebe projetus maioria iha Pais emprega traballadores estrangeirus no projetus bobot halao husi empresarius estrangeirus sai factor ida mos nebe lori konsekuensia ba inflasaun nebe tintinan aumenta no iha tinan ida ne tuir informasaun FMI to ona 13%, situasaun ida ne mos sai razaun osan nebe ita investe husi fundus publikus, kada dolar ida nebe ita gasta 70% sai ba rai liur, maibe informasaun ikus liu ita hetan durante debate OJE PM rasik hateten 80% osan halai ba rai liur, ne tanba ita la iha kapasiddade de absorsaun. Ida ne akontese besik tinan 5 nia laran Governu la iha politika konsertada ida iha investimentu kapital humanu no la iha politika gestaun macro economia ida atu lori desenvolvimentu ekonomiku sustentavel ba Timor Leste.

Dili, 19 de Dezembro de 2011

Bancada Parlamentar de FRETILIN

Saturday, December 17, 2011

DECLARAÇÃO DO PRESIDENTE DA FRETILIN CAMARADA FRANCISCO GUTERRES LU OLO SOBRE O CANDIDATO DA FRETILIN PARA PRESIDENTE DA REPUBLICA




DECLARAÇÃO DO PRESIDENTE DA FRETILIN
CAMARADA FRANCISCO GUTERRES LU OLO
TRANSMITIDA PELA RÁDIO MAUBERE
ás 07:00pm de quinta-feira, 15 de Dezembro de 2011

Camaradas Buiberes e Mauberes.

Como todos sabemos ao longo destes últimos meses, alguns dos nossos concidadãos Timorenses se declararam candidatos à Presidente da República da RDTL nas eleições presidenciais do próximo ano.

Desde que alguns conterrâneos se mostraram disponíveis para se candidatarem, têm havido especulações sobre qual o candidato a ser apoiado pelo partido FRETILIN.

Na reunião da Comissão Política Nacional do dia 30 de Setembro deste ano, a CPN decidiu declarar que: “era ainda muito cedo para que a FRETILIN, como partido, se decidisse sobre o seu candidato, e que tomaria uma decisão quando o calendário da eleição presidencial de 2012 for formalmente anunciado.  Só nessa altura a FRETILIN tomará uma decisão e a tornará pública.”

A CPN decidira apelar uma vez mais aos quadros e militantes para aguardar pela decisão da CPN e para não cair nas manobras engendradas na busca de apoio dos quadros e militantes de base para este ou aquele candidato. Apelou aos militantes e quadros para que aguardem, porque os membros da CPN precisam de tempo para descerem às bases e esclarecer sobre as decisões tomadas pela CPN e fazer ao mesmo tempo a consulta das estruturas distritais sobre o processo de escolha do candidato da FRETILIN.

A consulta aos quadros e militantes da FRETILIN foi efetivamente realizada e no passado 27 de Novembro, o Comité Central da FRETILIN reuniu-se em sessão alargada às 13 Comissões Políticas Distritais e 65 coordenadores sub-distritais. Nesta reunião os quadros nacionais e quadros dos distritos e subdistritos presentes decidiram pelo total apoiar-me como candidato da FRETILIN a Presidente da RDTL na eleição de 2012.

Como dissera nessa altura, agradeço e sinto-me honrado pelo forte apoio que recebi da totalidade dos quadros da FRETILIN, manifestando o apoio total à minha candidatura a Presidente da República nessa reunião do CCF.

Porém pedira ao CFF e a todos os quadros e militantes para que me dessem duas semanas para ponderar, juntamente com o camarada secretário geral da FRETILIN, sobre algumas questões relevantes ao interesse nacional antes de anunciar a minha candidatura a Presidente da República na eleição de 2012.

Hoje, 15 de Dezembro, o atual Presidente da República, Dr. José Ramos-Horta, teve um encontro com os partidos políticos para consultar com estes sobre a data da próxima eleição do Presidente da República da RDTL para o mandato 2012-2017.

Resultante do processo de consulta com os quadros e militantes de base conforme decisão da CPN, da reunião do CCF do dia 27 de Novembro e da reunião hoje havida entre os partidos políticos e o Presidente da República Dr. José Ramos-Horta, tomo esta oportunidade para informar aos quadros e militantes da FRETILIN através da Rádio Maubere em primeira mão, e em conformidade com os estatutos do partido FRETILIN, que sou eu por natureza o candidato do partido FRETILIN a Presidente da RDTL para o mandato de 2012-2017 na eleição que se realizará no próximo ano.

Mesmo assim, eu e o camarada secretário-geral Dr. Mari Alkatiri, manteremos o diálogo com outros candidatos com os quais já  tínhamos iniciado.

Anunciarei oficialmente ao público a minha candidatura através de uma conferência de imprensa quando o senhor Presidente da República, Dr. José Ramos-Horta anunciar oficialmente o calendário para apresentação de candidaturas.

Uma vez mais, quero reafirmar que me sinto bastante honrado pela confiança que os quadros e militantes da FRETILIN e outros cidadãos depositaram em mim para que eu me apresente como candidato a Presidente da República.

Agradeço o vosso tempo.

Sede do CCF, Comoro, Díli, RDTL.

(Esta é uma tradução do anuncio originalmente feito em Tétum e transmitido pela Radio Maubere, em Comoro Dili, RDTL)